Maria Gajl (1865 - 1945)

Za艂o偶ycielka i prze艂o偶ona Zak艂ad贸w Naukowych 呕e艅skich Marii Gajl w Radomiu

鈥濸odj臋艂a pioniersk膮 dzia艂alno艣膰 na rzecz polskiego szkolnictwa, z polskim j臋zykiem nauczania, natychmiast po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. Pocz膮tkowo otworzy艂a trzyklasow膮 szko艂臋 偶e艅sk膮, niebawem przekszta艂con膮 w siedmioklasow膮, z j臋zykiem wyk艂adowym polskim. Dla dziewcz膮t mieszkaj膮cych poza Radomiem otworzy艂a internat. Lekcje historii i literatury polskiej prowadzone by艂y konspiracyjnie.

 Dynamiczny rozw贸j plac贸wek zosta艂 zahamowany przez wybuch I wojny 艣wiatowej. Maria Gajl wesz艂a w sk艂ad Komisji Szkolnej, kt贸rej celem by艂a troska o likwidowane szko艂y. Przyj臋艂a w贸wczas do swego gmachu 偶e艅skie oddzia艂y Seminarium Nauczycielskiego i obj臋艂a ich kierownictwo, dziel膮c czas i si艂y mi臋dzy dwie szko艂y. W latach 1917 - 1918 przekszta艂ci艂a siedmioklasow膮 szko艂臋 w o艣mioklasowe gimnazjum z prawami szk贸艂 pa艅stwowych, co gwarantowa艂o wst臋p na uniwersytet.

Po odzyskaniu niepodleg艂o艣ci nast膮pi艂 dynamiczny rozw贸j plac贸wki. W 1932 r. Maria Gajl otworzy艂a szko艂臋 podstawow膮. Od tej daty obydwie szko艂y przyj臋艂y nazw臋: 鈥瀂ak艂ady Naukowe 呕e艅skie Marii Gajl w Radomiu鈥. Budynek przy ul. Traugutta powa偶nie rozbudowano w latach 1933 - 1936, powsta艂y w nim liczne pracownie specjalistyczne. W trosce o zdrowie m艂odzie偶y Prze艂o偶ona zorganizowa艂a w Garbatce rodzaj domu wypoczynkowego. Willa 鈥濺adosna鈥 by艂a miejscem wakacyjnego wypoczynku za op艂at膮 b膮d藕 bezp艂atnie.

W 1936 r., w pi臋膰dziesi膮t膮 rocznic臋 swojej pracy pedagogicznej, Maria Gajl odesz艂a ze stanowiska. Ca艂e doros艂e 偶ycie zwi膮zana by艂a ze szko艂膮. Pozosta艂a we wdzi臋cznej pami臋ci spo艂ecze艅stwa radomskiego i kilku pokole艅 wychowanek nie tylko jako 艣wietny pedagog, ale i jak 偶yczliwa opiekunka, troskliwa przyjaci贸艂ka, ofiarna Polka, najszlachetniejszy cz艂owiek.鈥
(鈥濩mentarz Rzymskokatolicki w Radomiu przy dawnym Trakcie Starokrakowskim obecnie ul. B. Limanowskiego鈥, cz臋艣膰 I, Radom 1997).

Po obj臋ciu kierownictwa gimnazjum w 1936 r. przez Helen臋 Nurczy艅sk膮, Maria Gajl nie straci艂a kontaktu ze szko艂膮 i m艂odzie偶膮. Uczestniczy艂a w pracach Komitetu Rodzicielskiego. Bezinteresownie pomaga艂a niekt贸rym uczennicom w nauce. Sprawowa艂a opiek臋 nad m艂odzie偶膮 na koloniach letnich w Garbatce. W listopadzie 1936 r. zosta艂a odznaczona Z艂otym Krzy偶em Zas艂ugi za dzia艂alno艣膰 w zakresie  pracy pedagogicznej, o艣wiatowej i spo艂ecznej.

Maria Gajl zmar艂a we wrze艣niu 1945 r. Jej 艣mier膰 pogr膮偶y艂a w smutku rodzin臋, liczne grono by艂ych wychowanek, wsp贸艂pracownik贸w oraz wielu mieszka艅c贸w Radomia. W przem贸wieniach wyg艂oszonych w czasie uroczysto艣ci pogrzebowych zwr贸cono uwag臋 na wielkie zas艂ugi i osi膮gni臋cia Marii Gajl w rozwoju szkolnictwa i wychowaniu m艂odzie偶y na dobrych obywateli Polski.

Maria Gajl spoczywa na Cmentarzu Rzymskokatolickim w Radomiu przy ulicy B. Limanowskiego 72 (kwatera 12A).
(Na podstawie pracy Jadwigi Cyra艅skiej, 鈥濻zkic historyczny Zak艂ad贸w Naukowych 呕e艅skich Marii Gajl w Radomiu w latach 1906 鈥 1949鈥).

Powr贸t do Wa偶nych postaci