Francuska suita

Kilkana艣cie lat temu na rynku wydawniczym ukaza艂o si臋 dzie艂o Francuska suita, kt贸re szybko og艂oszono mianem arcydzie艂a, a聽jego autorka - Ir猫ne N茅mirovsky zdoby艂a po艣miertnie s艂aw臋 znacznie wi臋ksz膮 od tej, jak膮 cieszy艂a si臋 za 偶ycia. Niedoko艅czony r臋kopis powie艣ci spisany w聽latach 1941-1942 przetrwa艂 wojenn膮 zawieruch臋 w聽starej walizce po艣r贸d pami膮tkowych zdj臋膰 i聽dokument贸w. Wed艂ug pocz膮tkowych zamierze艅 pisarki ksi膮偶ka mia艂a stanowi膰 obraz okupowanej Francji oraz jej mieszka艅c贸w.

呕ycie Ir猫ne N茅mirovsky by艂o niemniej interesuj膮ce ni偶 koleje losu wykreowanych przez ni膮 bohater贸w. Urodzi艂a si臋 w聽zamo偶nej rodzinie 偶ydowskiej mieszkaj膮cej w聽Kijowie, lecz nigdy nie zazna艂a rodzinnego ciep艂a. Ojciec, jeden z聽najbogatszych bankier贸w w聽Rosji oraz skupiona na sobie matka nie po艣wi臋cali swojej jedynaczce wi臋kszej uwagi. Ir猫ne odebra艂a staranne domowe wykszta艂cenie, w艂ada艂a biegle kilkoma j臋zykami, w聽tym polskim, a聽swoj膮 przygod臋 z聽pisarstwem rozpocz臋艂a w聽wieku czternastu lat. Spokojne, beztroskie dzieci艅stwo zak艂贸ci艂 wybuch rewolucji pa藕dziernikowej, N茅mirovscy uciekli do Finlandii, a聽wraz z聽post臋puj膮c膮 fal膮 bolszewizmu przenie艣li si臋 do Szwecji. Ostatecznie osiedlili si臋 w聽Pary偶u, gdzie kontynuowali wystawny styl 偶ycia. Po uko艅czeniu studi贸w na Sorbonie Ir猫ne zacz臋艂a publikowa膰 bajki i聽opowiadania, lecz prawdziwy rozg艂os przynios艂a jej powie艣膰 David Golder, zekranizowana w聽1930 roku.

Wa偶nym problemem, kt贸ry znalaz艂 odzwierciedlenie w聽jej tw贸rczo艣ci, by艂a kwestia to偶samo艣ci narodowej. Ir猫ne by艂a rosyjsk膮 emigrantk膮 o聽偶ydowskich korzeniach, jednocze艣nie nie wyznawa艂a 偶adnej religii, cho膰 z聽konieczno艣ci przyj臋艂a chrzest wraz z聽dzie膰mi dla w艂asnego bezpiecze艅stwa. Mimo znacz膮cych sukces贸w literackich oraz emocjonalnego przywi膮zania do Francji, nie przyznano jej obywatelstwa ze wzgl臋du na rosn膮ce nastroje antysemickie w聽latach 30. Co paradoksalne, Ir猫ne nigdy nie czu艂a si臋 zwi膮zana ze spo艂eczno艣ci膮 偶ydowsk膮, chocia偶 nie ukrywa艂a przed 艣wiatem swojego pochodzenia. W聽swoich utworach wielokrotnie krytykowa艂a 呕yd贸w, pos艂uguj膮c si臋 charakterystycznymi dla tamtego czasu stereotypami. Szczeg贸ln膮 niech臋膰 budzi艂o w聽niej prze艣wiadczenie o聽ich pazerno艣ci oraz mi艂o艣ci do pieni臋dzy zast臋puj膮cej wszystkie inne uczucia.

Podejmuj膮c si臋 stworzenia Francuskiej suity, autorka mia艂a ambitny plan napisania pi臋ciocz臋艣ciowej powie艣ci wojennej wzorowanej na Wojnie i聽pokoju oraz V聽Symfonii Beethovena. Chcia艂a w聽monumentalny spos贸b przedstawi膰 przekr贸j francuskiego spo艂ecze艅stwa oraz losy okupowanej Francji, unikaj膮c przy tym schematycznego podzia艂u na czer艅 i聽biel ani nie opowiadaj膮c si臋 po 偶adnej ze stron. To w艂a艣nie obiektywizm oraz niesamowity zmys艂 obserwacji pisarki zadecydowa艂y o聽autentyzmie powie艣ci. Ir猫ne N茅mirovsky nie skupi艂a si臋 na uwydatnieniu okrucie艅stwa wojennych reali贸w, lecz ukazaniu ludzkich zachowa艅 w聽obliczu聽zagro偶enia. Najbardziej szokuje utrata wra偶liwo艣ci i聽oboj臋tno艣膰 wobec krzywdy drugiej osoby, w聽tym przypadku brutalno艣膰 odgrywa rol臋 drugorz臋dn膮.

Francuska suita nigdy nie zosta艂a uko艅czona, pisarka zd膮偶y艂a napisa膰 jedynie dwie cz臋艣ci. Pierwsza z聽nich, Czerwcowa burza, opisuje ucieczk臋 mieszka艅c贸w Pary偶a na wie艣膰 o聽nadci膮gaj膮cej armii niemieckiej. W聽ogarni臋tym chaosem t艂umie dokonuje si臋 weryfikacja moralnych postaw oraz hierarchii warto艣ci, czasem l臋k przed utrat膮 maj膮tku dominowa艂 nad instynktem przetrwania. Z聽kolei druga przedstawia wr臋cz idylliczny obraz francuskiego miasteczka zm膮cony przez przybycie niemieckiego pu艂ku. Stosunek Francuz贸w do okupanta by艂 skrajnie odmienny, jedni odnosili si臋 do 偶o艂nierzy z聽t艂umion膮 wrogo艣ci膮, inni z聽niech臋ci膮 b膮d藕 ciekawo艣ci膮, a聽niekt贸rzy, co kontrowersyjne, ku zgorszeniu reszty spo艂eczno艣ci pr贸bowali znale藕膰 z聽nimi wsp贸ln膮 p艂aszczyzn臋 porozumienia.

Bardzo ciekawym 藕r贸d艂em wiedzy o聽prywatnych pogl膮dach Ir猫ne N茅mirovsky s膮 jej notatki, w聽kt贸rych zawar艂a w艂asne spostrze偶enia na temat politycznej sytuacji we Francji oraz nakre艣li艂a dalsze losy bohater贸w powie艣ci. Niemal z聽pedantyczn膮 dok艂adno艣ci膮 planowa艂a najdrobniejsze szczeg贸艂y fabu艂y, przejawiaj膮c w聽ten spos贸b niezwyk艂膮 samodyscyplin臋. Pisarka by艂a negatywnie nastawiona do idei wojny, kt贸ra wed艂ug jej definicji s艂u偶y艂a jedynie utrzymaniu tyranii jednostek.

Lekturze tej powie艣ci towarzyszy ogromne uczucie przygn臋bienia z聽powodu dramatyzmu los贸w autorki, kt贸ra zosta艂a aresztowana w聽lipcu 1942 roku, a聽niespe艂na miesi膮c p贸藕niej zmar艂a w聽obozie koncentracyjnym w聽Auschwitz. Ir猫ne N茅mirovsky zdawa艂a sobie spraw臋 ze swojego po艂o偶enia, wiedzia艂a, 偶e padnie ofiar膮 hitlerowskiej eksterminacji, ale nie zdecydowa艂a si臋 na ucieczk臋 b膮d藕 ukrywanie si臋. Starannie zabezpieczy艂a losy swoich dzieci, spisa艂a testament, a聽tak偶e korzysta艂a z聽koneksji. Jej m膮偶 Michel Epstein podejmowa艂 daremne pr贸by odnalezienia ukochanej 偶ony, lecz wkr贸tce tak偶e zosta艂 zamordowany. W聽tej sytuacji opublikowanie prywatnej korespondencji pisarki z聽lat 1936-1942 mo偶e wyda膰 si臋 czym艣 niew艂a艣ciwym, naruszaj膮cym intymn膮 sfer臋 cz艂owieka. Nie spos贸b patrze膰 na t臋 tragiczn膮 艣mier膰 przez pryzmat Holocaustu; 艣ledz膮c jej biografi臋, widzimy konkretn膮 osob臋, kobiet臋 obdarzon膮 wielkim talentem literackim, a聽tak偶e szcz臋艣liw膮 matk臋 dw贸ch c贸reczek, kt贸ra w聽przysz艂o艣ci mog艂aby stworzy膰 kolejne wspania艂e dzie艂a.

Francuska suita stanowi inspiracj臋 do dyskusji na temat los贸w Francji w聽czasie II聽wojny 艣wiatowej, a聽tak偶e jest kolejnym przyk艂adem tego, 偶e wojna zawsze oznacza upadek moralny spo艂ecze艅stw, wyzwala ukryte pok艂ady agresji oraz przynosi ogromne cierpienie i聽wi膮偶e si臋 z聽osobistymi dramatami jednostek, czego doskona艂ym przyk艂adem jest tragiczny koniec samejIr猫ne N茅mirovsky.

Jagoda Sobolewska, kl.聽3C

殴r贸d艂o informacji biograficznych: Ir猫ne N茅mirovsky, Francuska suita, wyd. Albatros, 2006 rok.
殴r贸d艂o zdj臋cia: http://lubimyczytac.pl/ksiazka/35684/francuska-suita